Trong buổi giao lưu ra mắt Quỹ đạo (Orbital), tác phẩm đoạt giải Booker Prize 2024 của Samantha Harvey, độc giả Nhã Nam đã cùng ThS. Phạm Vũ Lộc, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, và nhà văn Hiền Trang bước vào một cuộc trò chuyện đặc biệt: từ đời sống trên trạm vũ trụ đến vẻ đẹp mong manh của Trái Đất khi được nhìn từ ngoài không gian.
Vừa qua, Nhã Nam đã tổ chức buổi giao lưu ra mắt Quỹ đạo (Orbital) của nhà văn Samantha Harvey, với sự tham gia của ThS. Phạm Vũ Lộc, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, nhà văn Hiền Trang, đại diện ban biên tập Nhã Nam và đông đảo bạn đọc yêu văn chương, khoa học, cũng như những câu hỏi lớn về vị trí của con người trong vũ trụ.
Đây là một buổi trò chuyện có tính liên ngành rõ rệt. Quỹ đạo không phải một tiểu thuyết khoa học viễn tưởng theo nghĩa quen thuộc, nơi độc giả chờ đợi những phát minh, hiểm nguy hay bước ngoặt kịch tính. Cuốn sách theo chân sáu phi hành gia trong một ngày trên trạm vũ trụ quốc tế, nơi họ bay vòng quanh Trái Đất, chứng kiến nhiều lần mặt trời mọc và lặn, đồng thời đối diện với những ký ức, mất mát, lo âu và tình yêu vẫn neo họ vào hành tinh xanh phía dưới.
Từ điểm khởi đầu ấy, buổi giao lưu mở ra hai hướng nhìn song song: không gian như một thành tựu khoa học, và không gian như một phép thử đối với tâm hồn con người.
Phía sau giấc mơ bay vào vũ trụ
Trong tưởng tượng phổ biến, vũ trụ thường gắn với cảm giác tự do tuyệt đối: con người rời mặt đất, thoát khỏi trọng lực, nhìn thấy Trái Đất từ một khoảng cách mà rất ít người từng trải qua. Nhưng qua phần chia sẻ của ThS. Phạm Vũ Lộc, đời sống thực tế của các phi hành gia hiện lên với nhiều giới hạn cụ thể hơn.
Trên trạm vũ trụ, họ sống trong một không gian đóng kín, chật hẹp và được kiểm soát nghiêm ngặt. Những việc tưởng như bình thường trên mặt đất, từ chăm sóc cơ thể, kiểm tra sức khỏe, dọn dẹp, xử lý vệ sinh đến tham gia các thí nghiệm, đều trở thành một phần của lịch trình sinh tồn. Cơ thể con người cũng phải thích nghi với môi trường không trọng lực: cơ, xương, tuần hoàn, giấc ngủ và cảm giác về thời gian đều bị thử thách.
Chính sự đối lập này làm cho Quỹ đạo trở nên đáng chú ý. Samantha Harvey không viết về vũ trụ như một phông nền lộng lẫy để con người chinh phục. Bà nhìn vào không gian như một hoàn cảnh đặc biệt, nơi những điều nhỏ nhất của đời sống người trở nên rõ hơn: một bữa ăn, một cuộc gọi về nhà, một tin buồn từ Trái Đất, một cơn đau, một ký ức bất chợt trở lại khi hành tinh xanh lướt qua khung cửa.
Khi khoảng cách làm hiện rõ sự gắn bó
Một trong những chủ đề được thảo luận nhiều trong buổi giao lưu là cảm giác cô lập. Sống nhiều tháng trong không gian đồng nghĩa với việc bị tách khỏi mặt đất, gia đình, thời tiết, mùi vị, tiếng ồn và những va chạm bình thường của đời sống. Sự cô lập ấy có thể gợi nhớ tới kinh nghiệm cách ly trong đại dịch, nhưng ở một mức độ xa xôi và triệt để hơn: bên ngoài trạm không phải một thành phố đang đóng cửa, mà là khoảng không gần như tuyệt đối.
Tuy vậy, chính khoảng cách ấy lại khiến mối liên hệ giữa con người với nhau trở nên rõ rệt. Trong Quỹ đạo, sáu phi hành gia đến từ những quốc gia khác nhau, mang theo các đường biên chính trị, văn hóa và lịch sử của Trái Đất. Ngay cả trên trạm vũ trụ, những chia tách ấy vẫn còn dấu vết trong sinh hoạt hằng ngày.
Nhưng khi một người đau ốm, khi một người nhận tin mẹ mất, khi nỗi nhớ nhà trở thành một áp lực lặng lẽ, các đường biên ấy bỗng nhỏ lại. Ở giữa vô tận, họ chỉ còn nhau để trò chuyện, nâng đỡ, quan sát và chịu đựng. Nhìn từ quỹ đạo, Trái Đất không hiện ra như một bản đồ của các quốc gia, mà như một khối cầu mong manh, chứa tất cả những gì con người yêu, sợ, tranh giành và gìn giữ.
Từ góc nhìn văn chương, nhà văn Hiền Trang cũng gợi mở cách đọc Quỹ đạo như một cuốn tiểu thuyết không đặt sức nặng vào biến cố, mà vào sự thay đổi của cái nhìn. Khi nhân vật ở rất xa Trái Đất, những điều thuộc về con người không biến mất. Trái lại, chúng trở nên rõ hình hơn: ký ức gia đình, tin tức từ quê nhà, nỗi đau riêng, cảm giác bất lực trước những gì đang diễn ra dưới mặt đất.
Vừa qua, Nhã Nam đã tổ chức buổi giao lưu ra mắt Quỹ đạo (Orbital) của nhà văn Samantha Harvey, với sự tham gia của ThS. Phạm Vũ Lộc, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Vũ trụ Việt Nam, nhà văn Hiền Trang, đại diện ban biên tập Nhã Nam và đông đảo bạn đọc yêu văn chương, khoa học, cũng như những câu hỏi lớn về vị trí của con người trong vũ trụ.
Đây là một buổi trò chuyện có tính liên ngành rõ rệt. Quỹ đạo không phải một tiểu thuyết khoa học viễn tưởng theo nghĩa quen thuộc, nơi độc giả chờ đợi những phát minh, hiểm nguy hay bước ngoặt kịch tính. Cuốn sách theo chân sáu phi hành gia trong một ngày trên trạm vũ trụ quốc tế, nơi họ bay vòng quanh Trái Đất, chứng kiến nhiều lần mặt trời mọc và lặn, đồng thời đối diện với những ký ức, mất mát, lo âu và tình yêu vẫn neo họ vào hành tinh xanh phía dưới.
Từ điểm khởi đầu ấy, buổi giao lưu mở ra hai hướng nhìn song song: không gian như một thành tựu khoa học, và không gian như một phép thử đối với tâm hồn con người.
Phía sau giấc mơ bay vào vũ trụ
Trong tưởng tượng phổ biến, vũ trụ thường gắn với cảm giác tự do tuyệt đối: con người rời mặt đất, thoát khỏi trọng lực, nhìn thấy Trái Đất từ một khoảng cách mà rất ít người từng trải qua. Nhưng qua phần chia sẻ của ThS. Phạm Vũ Lộc, đời sống thực tế của các phi hành gia hiện lên với nhiều giới hạn cụ thể hơn.
Trên trạm vũ trụ, họ sống trong một không gian đóng kín, chật hẹp và được kiểm soát nghiêm ngặt. Những việc tưởng như bình thường trên mặt đất, từ chăm sóc cơ thể, kiểm tra sức khỏe, dọn dẹp, xử lý vệ sinh đến tham gia các thí nghiệm, đều trở thành một phần của lịch trình sinh tồn. Cơ thể con người cũng phải thích nghi với môi trường không trọng lực: cơ, xương, tuần hoàn, giấc ngủ và cảm giác về thời gian đều bị thử thách.
Chính sự đối lập này làm cho Quỹ đạo trở nên đáng chú ý. Samantha Harvey không viết về vũ trụ như một phông nền lộng lẫy để con người chinh phục. Bà nhìn vào không gian như một hoàn cảnh đặc biệt, nơi những điều nhỏ nhất của đời sống người trở nên rõ hơn: một bữa ăn, một cuộc gọi về nhà, một tin buồn từ Trái Đất, một cơn đau, một ký ức bất chợt trở lại khi hành tinh xanh lướt qua khung cửa.
Khi khoảng cách làm hiện rõ sự gắn bó
Một trong những chủ đề được thảo luận nhiều trong buổi giao lưu là cảm giác cô lập. Sống nhiều tháng trong không gian đồng nghĩa với việc bị tách khỏi mặt đất, gia đình, thời tiết, mùi vị, tiếng ồn và những va chạm bình thường của đời sống. Sự cô lập ấy có thể gợi nhớ tới kinh nghiệm cách ly trong đại dịch, nhưng ở một mức độ xa xôi và triệt để hơn: bên ngoài trạm không phải một thành phố đang đóng cửa, mà là khoảng không gần như tuyệt đối.
Tuy vậy, chính khoảng cách ấy lại khiến mối liên hệ giữa con người với nhau trở nên rõ rệt. Trong Quỹ đạo, sáu phi hành gia đến từ những quốc gia khác nhau, mang theo các đường biên chính trị, văn hóa và lịch sử của Trái Đất. Ngay cả trên trạm vũ trụ, những chia tách ấy vẫn còn dấu vết trong sinh hoạt hằng ngày.
Nhưng khi một người đau ốm, khi một người nhận tin mẹ mất, khi nỗi nhớ nhà trở thành một áp lực lặng lẽ, các đường biên ấy bỗng nhỏ lại. Ở giữa vô tận, họ chỉ còn nhau để trò chuyện, nâng đỡ, quan sát và chịu đựng. Nhìn từ quỹ đạo, Trái Đất không hiện ra như một bản đồ của các quốc gia, mà như một khối cầu mong manh, chứa tất cả những gì con người yêu, sợ, tranh giành và gìn giữ.
Từ góc nhìn văn chương, nhà văn Hiền Trang cũng gợi mở cách đọc Quỹ đạo như một cuốn tiểu thuyết không đặt sức nặng vào biến cố, mà vào sự thay đổi của cái nhìn. Khi nhân vật ở rất xa Trái Đất, những điều thuộc về con người không biến mất. Trái lại, chúng trở nên rõ hình hơn: ký ức gia đình, tin tức từ quê nhà, nỗi đau riêng, cảm giác bất lực trước những gì đang diễn ra dưới mặt đất.
Đó cũng là một trong những điểm khiến cuốn tiểu thuyết của Samantha Harvey khác với nhiều tác phẩm viết về không gian. Điều cuốn sách theo đuổi không nằm ở câu hỏi “con người sẽ đi xa đến đâu”, mà ở một câu hỏi lặng hơn: khi đã đi đủ xa để nhìn lại Trái Đất, ta còn thấy gì ở chính mình?
Từ văn chương đến ngành không gian Việt Nam
Buổi giao lưu cũng không dừng lại ở tác phẩm. Từ Quỹ đạo, ThS. Phạm Vũ Lộc đã chia sẻ thêm về bức tranh nghiên cứu và ứng dụng không gian tại Việt Nam, đặc biệt là sự khác biệt giữa khoa học vũ trụ và công nghệ vũ trụ.
Theo diễn giả, khoa học vũ trụ thường gắn với nghiên cứu thiên văn, vật lý thiên thể và những câu hỏi nền tảng về vũ trụ. Trong khi đó, công nghệ vũ trụ tập trung nhiều hơn vào việc chế tạo, vận hành và ứng dụng vệ tinh vào đời sống. Đây là mảng đang có những bước phát triển đáng chú ý tại Việt Nam, nhất là trong các lĩnh vực quan sát Trái Đất, cảnh báo thiên tai, theo dõi tài nguyên, phục vụ quốc phòng và an sinh xã hội.
Những ví dụ như vệ tinh siêu nhỏ PicoDragon, dự án LOTUSat-1 hay các hoạt động thiên văn nghiệp dư tại Hà Nội, TP.HCM, Quy Nhơn cho thấy không gian không còn là một khái niệm quá xa với độc giả Việt Nam. Từ một cuốn tiểu thuyết Booker, cuộc trò chuyện đã mở rộng sang câu hỏi thực tế hơn: Việt Nam đang bước vào lĩnh vực không gian bằng cách nào, và công chúng có thể hiểu ngành này ra sao?
Đây là một điểm đáng quý của buổi giao lưu. Văn chương không đứng riêng trong thế giới của cảm xúc, khoa học cũng không khép lại trong phòng thí nghiệm. Khi được đặt cạnh nhau, hai lĩnh vực ấy giúp người đọc nhìn một vấn đề rộng hơn: vũ trụ là đối tượng nghiên cứu, nhưng cũng là tấm gương để con người tự đọc lại mình.
Một cuốn tiểu thuyết không vội kể chuyện
Đại diện Nhã Nam cũng chia sẻ về lý do lựa chọn xuất bản Quỹ đạo. So với những tác phẩm khoa học viễn tưởng giàu logic, nhiều kịch tính hoặc đặt nặng cấu trúc cốt truyện, tiểu thuyết của Samantha Harvey đi theo một nhịp khác. Cuốn sách không xây dựng sức hút bằng nút thắt và cao trào, mà bằng quan sát, suy tưởng và những chuyển động rất nhỏ trong đời sống tinh thần của nhân vật.
Trong bản dịch tiếng Việt của dịch giả Khánh Nguyên, người từng dịch Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian, Quỹ đạo giữ được nhịp văn giàu chất thơ của nguyên tác. Người đọc bước vào một ngày trên trạm vũ trụ, nơi thời gian bị chia nhỏ bởi những vòng bay quanh Trái Đất, nơi mặt trời mọc rồi lặn nhiều lần, nơi mỗi khung cửa sổ có thể mở ra một lục địa, một cơn bão, một vùng biển, một ký ức.
Cuốn sách khiến độc giả nhận ra một nghịch lý lặng lẽ: bay ra ngoài không gian không làm con người rời xa Trái Đất. Trái lại, khoảng cách ấy khiến Trái Đất trở nên gần hơn, quý hơn và dễ tổn thương hơn. Khi nhìn hành tinh của mình từ xa, con người có thể thấy rõ hơn những điều dưới mặt đất thường bị che khuất bởi biên giới, thói quen, tham vọng và những bận rộn hằng ngày.
Nhã Nam xin cảm ơn ThS. Phạm Vũ Lộc, nhà văn Hiền Trang, đại diện ban biên tập và toàn thể bạn đọc đã có mặt, đặt câu hỏi và cùng tạo nên một buổi trò chuyện nhiều dư âm.
Hy vọng Quỹ đạo sẽ tiếp tục tìm thấy những độc giả muốn đọc văn chương như một cách mở rộng tầm nhìn: nhìn ra vũ trụ, rồi từ đó nhìn lại Trái Đất và con người bằng một ánh mắt khác.
Từ văn chương đến ngành không gian Việt Nam
Buổi giao lưu cũng không dừng lại ở tác phẩm. Từ Quỹ đạo, ThS. Phạm Vũ Lộc đã chia sẻ thêm về bức tranh nghiên cứu và ứng dụng không gian tại Việt Nam, đặc biệt là sự khác biệt giữa khoa học vũ trụ và công nghệ vũ trụ.
Theo diễn giả, khoa học vũ trụ thường gắn với nghiên cứu thiên văn, vật lý thiên thể và những câu hỏi nền tảng về vũ trụ. Trong khi đó, công nghệ vũ trụ tập trung nhiều hơn vào việc chế tạo, vận hành và ứng dụng vệ tinh vào đời sống. Đây là mảng đang có những bước phát triển đáng chú ý tại Việt Nam, nhất là trong các lĩnh vực quan sát Trái Đất, cảnh báo thiên tai, theo dõi tài nguyên, phục vụ quốc phòng và an sinh xã hội.
Những ví dụ như vệ tinh siêu nhỏ PicoDragon, dự án LOTUSat-1 hay các hoạt động thiên văn nghiệp dư tại Hà Nội, TP.HCM, Quy Nhơn cho thấy không gian không còn là một khái niệm quá xa với độc giả Việt Nam. Từ một cuốn tiểu thuyết Booker, cuộc trò chuyện đã mở rộng sang câu hỏi thực tế hơn: Việt Nam đang bước vào lĩnh vực không gian bằng cách nào, và công chúng có thể hiểu ngành này ra sao?
Đây là một điểm đáng quý của buổi giao lưu. Văn chương không đứng riêng trong thế giới của cảm xúc, khoa học cũng không khép lại trong phòng thí nghiệm. Khi được đặt cạnh nhau, hai lĩnh vực ấy giúp người đọc nhìn một vấn đề rộng hơn: vũ trụ là đối tượng nghiên cứu, nhưng cũng là tấm gương để con người tự đọc lại mình.
Một cuốn tiểu thuyết không vội kể chuyện
Đại diện Nhã Nam cũng chia sẻ về lý do lựa chọn xuất bản Quỹ đạo. So với những tác phẩm khoa học viễn tưởng giàu logic, nhiều kịch tính hoặc đặt nặng cấu trúc cốt truyện, tiểu thuyết của Samantha Harvey đi theo một nhịp khác. Cuốn sách không xây dựng sức hút bằng nút thắt và cao trào, mà bằng quan sát, suy tưởng và những chuyển động rất nhỏ trong đời sống tinh thần của nhân vật.
Trong bản dịch tiếng Việt của dịch giả Khánh Nguyên, người từng dịch Một thoáng ta rực rỡ ở nhân gian, Quỹ đạo giữ được nhịp văn giàu chất thơ của nguyên tác. Người đọc bước vào một ngày trên trạm vũ trụ, nơi thời gian bị chia nhỏ bởi những vòng bay quanh Trái Đất, nơi mặt trời mọc rồi lặn nhiều lần, nơi mỗi khung cửa sổ có thể mở ra một lục địa, một cơn bão, một vùng biển, một ký ức.
Cuốn sách khiến độc giả nhận ra một nghịch lý lặng lẽ: bay ra ngoài không gian không làm con người rời xa Trái Đất. Trái lại, khoảng cách ấy khiến Trái Đất trở nên gần hơn, quý hơn và dễ tổn thương hơn. Khi nhìn hành tinh của mình từ xa, con người có thể thấy rõ hơn những điều dưới mặt đất thường bị che khuất bởi biên giới, thói quen, tham vọng và những bận rộn hằng ngày.
Nhã Nam xin cảm ơn ThS. Phạm Vũ Lộc, nhà văn Hiền Trang, đại diện ban biên tập và toàn thể bạn đọc đã có mặt, đặt câu hỏi và cùng tạo nên một buổi trò chuyện nhiều dư âm.
Hy vọng Quỹ đạo sẽ tiếp tục tìm thấy những độc giả muốn đọc văn chương như một cách mở rộng tầm nhìn: nhìn ra vũ trụ, rồi từ đó nhìn lại Trái Đất và con người bằng một ánh mắt khác.
![[THÔNG BÁO PHÁT HÀNH] NHỮNG CÔ NÀNG ĐŨA – HÂN NHIÊN](http://bizweb.dktcdn.net/100/363/455/articles/0fd8da92-2d6c-4c79-a994-55abdb634d92.jpg?v=1782834419663)
