LOLITA ĐÃ THAO TÚNG NGƯỜI ĐỌC NHƯ THẾ NÀO?
Người kể luôn nắm giữ một lợi thế đặc biệt khi họ có quyền quyết định điều gì được nói ra, điều gì bị bỏ lại phía sau và nhân vật nào sẽ nhận được sự cảm thông hay phán xét từ người đọc. Với Lolita, Nabokov đã đẩy lợi thế ấy đến mức cực đoan khi trao toàn bộ quyền kể chuyện cho chính kẻ gây ra bi kịch.
Từ đầu đến cuối, người đọc chủ yếu tiếp cận Dolores qua lời kể của Humbert. Gã lựa chọn những gì chúng ta được biết về cô bé, giải thích hành động của cô và thậm chí diễn giải cả cảm xúc của cô. Dolores gần như không có cơ hội tự kể về mình. Vì thế, hình ảnh cô bé xuất hiện trước mắt người đọc luôn đã được lọc qua góc nhìn của một kẻ đang tìm cách biện minh cho những gì mình làm.
Humbert lại là một người kể chuyện đặc biệt nguy hiểm bởi gã có khả năng sử dụng ngôn ngữ rất tài tình. Gã thông minh, uyên bác, hài hước và sở hữu một giọng văn giàu hình ảnh, đầy chất thơ. Những gì đáng lẽ phải hiện lên với sự tàn nhẫn và ghê sợ lại được bao phủ bởi những câu văn đẹp đẽ. Gã gọi sự chiếm hữu bằng ngôn ngữ của tình yêu, biến nỗi ám ảnh thành một mối tình tuyệt vọng và đưa nỗi đau của bản thân lên vị trí trung tâm.
Humbert không trực tiếp bóp méo sự thật, nhưng cách gã lựa chọn ngôn từ và sắp xếp câu chuyện lại định hướng cách người đọc nhìn nhận những gì đã xảy ra.
Khi tiếng nói của Dolores bị đặt ra ngoài câu chuyện, Humbert càng có nhiều khoảng trống để hoàn thiện phiên bản Dolores mà gã muốn người khác nhìn thấy. Một hành động chống cự có thể được gã diễn giải thành sự tinh nghịch. Một thái độ phản kháng có thể bị biến thành dấu hiệu của sự chủ động. Từ đây, việc đổ lỗi cho nạn nhân không cần xuất hiện dưới dạng một lời tuyên bố trực tiếp. Nó len vào câu chuyện thông qua chính cách Humbert mô tả và giải thích hành vi của Dolores.
Cách kể của Humbert càng trở nên hiệu quả hơn nhờ sức hấp dẫn của cái đẹp. Nabokov để Humbert kể bằng thứ ngôn ngữ quá đẹp so với những gì gã đang nói. Người đọc có thể bị hấp dẫn bởi câu chữ, bật cười trước sự hóm hỉnh của gã hoặc xúc động trước những lời than thở của gã, rồi vô tình quên mất bản chất của mối quan hệ đang được kể. Bản phim Lolita năm 1997 cũng khai thác sức mạnh của thẩm mỹ qua ánh sáng, âm nhạc và cách dàn dựng giàu tính lãng mạn, khiến câu chuyện càng dễ được tiếp nhận như một mối tình bi kịch thay vì một câu chuyện về lạm dụng và kiểm soát. Tác phẩm buộc chúng ta nhận ra cách lời kể, ngôn ngữ và góc nhìn của hắn từng bước dẫn dắt cảm xúc, thậm chí ảnh hưởng đến cách chúng ta phán xét những gì đang diễn ra.
Một câu chuyện được kể quá hay vẫn có thể khiến ta quên mất sự thật phía sau nó. Lolita của Vladimir Nabokov chính là lời nhắc về cách một giọng kể có thể dẫn dắt cảm xúc và phán xét của người đọc. Muốn nhìn Lolita từ một góc độ khác, hãy thử đặt mình ra khỏi lời kể của Humbert và tự hỏi mình thực sự nhìn thấy Dolores như thế nào?
