Một người chỉ còn mười hai ngày trước khi nghỉ hưu, nhưng không biết sau khi cởi bỏ bộ cảnh phục, mình sẽ trở về với gia đình như thế nào.
Một người lớn lên trong trại trẻ mồ côi, coi những người được huấn luyện cùng mình là anh em, rồi một ngày nhận ra chính họ đang truy sát mình.
Hai tuyến truyện của Tay súng bắn tỉa bắt đầu ở những nơi rất xa nhau. Viên cảnh sát Ngũ điều tra cái chết bất thường của một sĩ quan hải quân tại Đài Loan. Tại châu Âu, một cựu lính thủy đánh bộ từng phục vụ trong Binh đoàn Lê dương Pháp nhận lệnh ám sát một quan chức cấp cao, sau đó lập tức trở thành mục tiêu cần bị thủ tiêu. Cuộc điều tra và hành trình chạy trốn dần dẫn cả hai trở lại những mối quan hệ đã hình thành từ nhiều năm trước.
Dưới lớp vỏ của một thriller quân sự, Tay súng bắn tỉa đặt hai cách hiểu rất khác nhau về gia đình cạnh nhau.
Một người sắp nghỉ hưu nhưng chưa biết cách trở về nhà
Viên cảnh sát Ngũ đã dành phần lớn đời mình cho công việc. Ông hiểu hiện trường, biết khi nào một lời khai có vấn đề và đủ kinh nghiệm để nhận ra cái chết trong phòng khách sạn không đơn giản là một vụ tự sát.
Nhưng trong căn nhà của chính mình, kinh nghiệm nghề nghiệp không giúp được ông nhiều.
Ngũ có một người cha quá gần, một cậu con trai ngày càng xa cách và một người vợ phải đứng giữa những mối quan hệ khó xử. Công việc từng là nơi ông cảm thấy mình hữu ích, thậm chí là lý do để trì hoãn những cuộc đối thoại không dễ chịu trong gia đình. Giờ đây, ngày nghỉ hưu đến gần cũng đồng nghĩa với việc ông không còn có thể tiếp tục lẩn tránh. Một bài đọc về tiểu thuyết đã nhận ra sự đối lập này: phá án là thế giới Ngũ quen thuộc, còn trở về nhà mới là thử thách khiến ông lúng túng.
Vụ án lớn xuất hiện vào những ngày cuối sự nghiệp khiến kế hoạch nghỉ hưu của ông bị đảo lộn. Song nó cũng buộc ông nhìn lại những gì mình đã bỏ quên. Trong lúc lần theo các cái chết bí ẩn, Ngũ đồng thời phải học cách bước vào phòng con trai, nói chuyện với cha và giải quyết những bất hòa mà ông từng cho rằng rồi sẽ tự qua đi.
Có những mối quan hệ không tan vỡ sau một biến cố lớn. Chúng lặng lẽ trở nên xa cách vì những cuộc trò chuyện liên tục bị hoãn lại.
Một người chưa từng có gia đình theo nghĩa thông thường
Tay súng ở tuyến truyện còn lại trưởng thành trong một hoàn cảnh hoàn toàn khác. Anh là trẻ mồ côi, được đưa vào một mái ấm nơi những đứa trẻ được nuôi dưỡng, huấn luyện và dạy rằng chúng đang chuẩn bị để phục vụ đất nước.
Với những đứa trẻ không có cha mẹ, người chăm sóc chúng dễ dàng trở thành cha. Những người cùng lớn lên trở thành anh em. Mái ấm ấy cho chúng chỗ ở, kỹ năng sinh tồn và một ý nghĩa để bám víu. Đổi lại, chúng học cách tuân lệnh và chấp nhận rằng món nợ được cưu mang một ngày nào đó phải được hoàn trả.
Tay súng tin mình đã tìm thấy một gia đình.
Cho đến khi anh nhìn qua ống ngắm và nhận ra người đang chĩa súng về phía mình mang ánh mắt quen thuộc của một người từng được gọi là anh em.
Khoảnh khắc ấy khiến cuộc truy đuổi thay đổi ý nghĩa. Anh không còn đơn thuần chạy trốn những sát thủ được cử tới để xóa dấu vết. Anh muốn biết điều gì đã xảy ra với nơi mình từng gọi là nhà, ai đã ra lệnh và vì sao những người từng sống cùng nhau nay có thể lạnh lùng bóp cò.
Một bài bình luận về cuốn sách mô tả hành trình này như cuộc trở về để hỏi cho rõ: gia đình đã biến thành thứ gì? Người từng xem mình được cứu giúp hiểu rằng mọi sự cưu mang đều có thể đi kèm một cái giá. Nhưng anh không ngờ cái giá ấy có thể bao gồm cả quyền được quyết định mạng sống của mình.
Khi sự gắn bó trở thành công cụ kiểm soát
Gia đình thường được hiểu là nơi con người được che chở. Trong Tay súng bắn tỉa, Trương Quốc Lập cho thấy một khả năng khác: chính nhu cầu được thuộc về có thể khiến con người dễ bị điều khiển.
Một đứa trẻ được nuôi dưỡng bằng lòng biết ơn có thể lớn lên với cảm giác mình luôn mắc nợ. Một người lính được dạy coi đồng đội như anh em có thể đặt mệnh lệnh của tổ chức lên trên phán đoán riêng. Khi gia đình, đơn vị và đất nước cùng được đặt vào một hệ thống ngôn ngữ của lòng trung thành, ranh giới giữa sự gắn bó với phục tùng trở nên khó nhận ra.
Từ điểm này, bí ẩn trung tâm của cuốn sách rộng hơn câu hỏi ai đã ra lệnh ám sát.
Một tổ chức cần làm gì để biến những đứa trẻ không nơi nương tựa thành những người sẵn sàng giết theo mệnh lệnh?
Lòng biết ơn có còn là một phẩm chất tốt đẹp khi nó được dùng để tước bỏ quyền từ chối?
Và một người phải lựa chọn ra sao khi những kẻ đang đứng phía bên kia không phải người xa lạ, mà là những người từng chia sẻ với mình tuổi thơ, mái nhà và quá khứ?
Hai con đường trở về
Ngũ tìm cách hàn gắn một gia đình đang xa cách. Tay súng phải đối diện với một gia đình đã bị quyền lực làm biến dạng.
Một người học cách ở lại, trò chuyện và nhận trách nhiệm về những điều mình từng bỏ quên. Người kia buộc phải nghi ngờ những ràng buộc lâu nay vẫn được xem là thiêng liêng.
Hai hành trình ấy làm mềm đi phần lạnh lẽo của súng đạn, hồ sơ quân sự và các cuộc truy sát. Nhân vật trong Tay súng bắn tỉa có thể thành thạo việc điều tra, phục kích hay thoát thân, nhưng họ vẫn lúng túng trước một câu hỏi rất gần với đời sống: ta thuộc về đâu, và những người ta gọi là gia đình có thực sự xem ta như một con người?
Bởi nguy hiểm nhất đôi khi không phải kẻ thù chưa từng gặp.
Đó là khoảnh khắc ta nhìn qua ống ngắm và nhận ra người ở đầu bên kia từng là một phần của mái nhà mình.
