Năm 1949, một cuốn sách về phụ nữ khiến cả nước Pháp “đỏ mặt”.
Năm 1956, nó khiến tận Rôma phải ra tay.
Giới thứ hai của Simone de Beauvoir không chỉ thách thức đàn ông, thách thức truyền thống – mà còn thách thức trực tiếp Giáo hội Công giáo, đến mức bị đưa vào Index Librorum Prohibitorum, danh mục sách cấm chính thức của Vatican.
Trong lịch sử hiện đại, không nhiều tác phẩm triết học - xã hội thuộc hàng “kinh điển” lại mang trên mình nhãn dán nặng nề đến vậy: sách cấm đọc đối với giáo dân Công giáo.
⭐️ Khi một cuốn sách về phụ nữ trở thành “vật chứng” trước tòa đạo đức
Beauvoir viết Giới thứ hai như một bản cáo trạng triết học dài cả nghìn trang. Bà truy nguyên từ sinh học, lịch sử, văn học, tới hôn nhân, tình dục, phá thai… để đi đến luận điểm gây chấn động: “Người ta không sinh ra là phụ nữ, người ta trở thành phụ nữ.”
Với Beauvoir, phụ nữ không phải “phái yếu” do thiên tính, mà là “giới bị kiến tạo” bởi luật lệ, giáo lý, phong tục, trong đó có một vai trò không nhỏ của tôn giáo. Bà mô tả hôn nhân như một thiết chế dễ dàng biến người vợ thành kẻ phục dịch; nghi ngờ hình ảnh “thiên chức làm mẹ” như thứ vĩnh hằng, bất biến; và, tệ hơn trong mắt nhà đạo đức đương thời, bà công khai bênh vực quyền phá thai an toàn, hợp pháp cho phụ nữ.
Tất cả những điều đó, đặt trong một nước Pháp hậu chiến vẫn còn ngoan đạo và phụ hệ, là đủ để tạo ra scandal. Nhưng tranh cãi không dừng lại ở biên giới Pháp.
Từ salon Saint‑Germain đến bàn làm việc của Thánh bộ Rôma
Nếu các nhà văn Công giáo như François Mauriac chỉ có thể mỉa mai Beauvoir trên mặt báo, thì Vatican lại có trong tay một công cụ mạnh hơn: Index Librorum Prohibitorum. Đây là bản danh mục chính thức những cuốn sách giáo dân Công giáo bị cấm đọc vì bị cho là nguy hiểm cho đức tin và luân lý.
Năm 1956, tên Simone de Beauvoir và Giới thứ hai xuất hiện trên danh sách ấy. Không kèn, không trống, không một bản án dài dòng trên báo chí, chỉ là một dòng khô khốc trong danh mục do Bộ Thánh vụ (Saint‑Office) ban hành. Nhưng với thời đó, chừng ấy là quá đủ để đóng dấu “tà thuyết” lên một tác phẩm.
Lý do không được Vatican công bố chi li, nhưng giới nghiên cứu đã ghép lại bức tranh:
– Giới thứ hai công khai phê phán mô hình hôn nhân truyền thống.
– Hạ bệ mẫu tính khỏi bệ thờ “thiên chức thiêng liêng” để xem đó là cấu trúc xã hội có thể, và cần phải, thay đổi.
– Và đặc biệt, ủng hộ quyền phá thai, quyền tự quyết trên thân thể – điều nằm ngoài mọi giới hạn chấp nhận của luân lý Công giáo nửa đầu thế kỷ XX.
Một cuốn sách nữ quyền, trong mắt nhiều phụ nữ, là cánh cửa mở ra tự do. Trong mắt tòa án đạo đức Công giáo, lại là một “chất ăn mòn” có thể phá vỡ trật tự mà họ bảo vệ suốt hàng thế kỷ.
Nghịch lý ở chỗ quyết định đưa Giới thứ hai vào danh mục cấm đã không chặn đứng được ảnh hưởng của cuốn sách chấn động này. Ngược lại, nhãn “sách cấm của Vatican” vô hình trung trở thành một dạng tem bảo chứng: cuốn sách này “nguy hiểm” đến mức tôn giáo quyền lực nhất châu Âu phải lên tiếng.
Từ chỗ bị kéo xuống hàng “khiêu dâm triết học”, “obscénité pédante” trên báo công giáo, Beauvoir chậm rãi đi vào đại học, vào phong trào nữ quyền, vào tủ sách của những người trẻ muốn hiểu vì sao giới tính lại gắn chặt với số phận. Và lịch sử trớ trêu thay, vào năm 1966, Vatican chính thức bãi bỏ Index Librorum Prohibitorum.
Danh mục sách cấm biến mất. Còn Giới thứ hai thì ở lại.
Hôm nay, vào ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, khi đọc lại Giới thứ hai, người ta có thể tranh luận về giới hạn của Beauvoir, có thể bắt lỗi chỗ này chỗ kia. Nhưng việc một cuốn sách nữ quyền từng bị đặt lên bàn cân của Thánh bộ, rồi bị đẩy vào danh mục cấm, vẫn là một chi tiết lịch sử nói lên nhiều điều: về nỗi sợ hãi đối với tiếng nói phụ nữ, và về sức mạnh đáng gờm của một cuốn sách dám tuyên bố rằng phụ nữ không sinh ra để phục tùng.
