CÓ THỂ NÀO MỘT NGƯỜI TỪNG CHỈ HUY HÀNG NGHÌN BINH LÍNH LẠI TRỞ THÀNH NGƯỜI LẠC LÕNG NHẤT TRONG CHÍNH NGÔI NHÀ CỦA MÌNH?
Đó là hình ảnh ám ảnh nhất trong Tướng về hưu của Nguyễn Huy Thiệp.
Sau nhiều năm quân ngũ, tướng Thuấn trở về với gia đình. Ông mang theo những điều từng giúp mình sống, chiến đấu và được kính trọng: sự ngay thẳng, tinh thần sẻ chia, niềm tin rằng con người nên đối xử với nhau bằng tình nghĩa.
Nhưng ngôi nhà ông trở về đã khác.
Không có ai nổi loạn. Không có ai cố tình chống lại ông. Cuộc sống vẫn diễn ra bình thường. Chỉ là những điều ông xem là tự nhiên dường như không còn tự nhiên nữa.
Một trong những cảnh đáng nhớ nhất của truyện là khi tướng Thuấn chia đều số vải được biếu cho mọi người trong nhà. Với ông, đó là chuyện nên làm. Với những người khác, đó lại là cách hành xử của một thời đã qua.
Nguyễn Huy Thiệp không biến câu chuyện thành cuộc tranh luận xem ai đúng, ai sai.
Ông cũng không dựng tướng Thuấn thành một tượng đài để người đọc tiếc nuối.
Thế giới trong Tướng về hưu phức tạp hơn thế. Người cũ có những điều đáng quý. Người mới cũng có những lý lẽ của riêng mình. Giữa họ không chỉ là khoảng cách thế hệ. Đó còn là khoảnh khắc một xã hội đang thay đổi quá nhanh, đến mức những người sống trong nó đôi khi không nhận ra mình đã bước sang một thời khác.
Đọc lại hôm nay, điều khiến tôi nhớ nhất không phải cái chết của tướng Thuấn.
Mà là cảm giác đứng giữa một thế giới quen thuộc và bỗng nhận ra những quy tắc mình từng tin tưởng không còn được nhìn nhận như trước nữa.
Gần bốn mươi năm sau ngày ra đời, Tướng về hưu vẫn còn nguyên sức gợi.
Có lẽ vì những câu hỏi Nguyễn Huy Thiệp đặt ra chưa bao giờ thật sự biến mất.
Chúng chỉ thay đổi hình dạng.
Và mỗi lần đọc lại, người ta thường bắt gặp trong cuốn sách một điều khác về chính mình.
