Có cần là Phật tử mới nên đọc Tạng thư sinh tử?
Đây là một trong những câu hỏi phổ biến nhất về Tạng thư sinh tử. Chỉ cần nhìn tên sách, nhiều người đã hình dung đây sẽ là một tác phẩm nặng về giáo lý, chứa nhiều thuật ngữ Phật học và chỉ phù hợp với những ai đã có hiểu biết về Phật giáo Tây Tạng. Không ít độc giả vì thế đã đặt cuốn sách xuống ngay từ lần đầu nhìn thấy bìa, dù chủ đề sinh tử, mất mát hay vô thường vốn là điều họ rất quan tâm.
Sự e dè ấy xuất phát nhiều hơn từ cái tên của cuốn sách chứ không hẳn từ nội dung của nó.
Tạng thư sinh tử bắt đầu từ Phật giáo, nhưng hướng đến những câu hỏi chung của con người
Không thể phủ nhận Tạng thư sinh tử được xây dựng trên nền tảng trí tuệ của Phật giáo Tây Tạng. Người đọc sẽ gặp những khái niệm như vô thường, nghiệp, lòng bi mẫn, thiền định hay Bardo. Tuy nhiên, cuốn sách không được viết như một bản giáo trình về Phật học, cũng không đặt mục tiêu thuyết phục người đọc theo một tín ngưỡng nào. Điều tác phẩm quan tâm là những trải nghiệm rất đời thường mà gần như ai cũng sẽ gặp: đối diện với bệnh tật, tiễn biệt người thân, chấp nhận sự đổi thay, học cách buông bỏ và tìm lại sự bình an sau mất mát.
Đó đều là những câu hỏi không phân biệt tôn giáo, quốc tịch hay văn hóa. Một người theo Phật giáo sẽ đọc cuốn sách bằng vốn hiểu biết của mình. Một người theo Kitô giáo, một người không theo tôn giáo nào, hay đơn giản là một người đang đi qua biến cố của cuộc đời cũng có thể tìm thấy trong đó những điều khiến họ dừng lại suy ngẫm.
Điều khiến nhiều người đọc hết cuốn sách không phải là giáo lý
Nếu Tạng thư sinh tử chỉ nói về giáo lý Phật giáo, có lẽ cuốn sách khó có thể được dịch ra nhiều ngôn ngữ và tiếp cận đông đảo độc giả trong suốt nhiều thập kỷ. Người đọc ở lại với cuốn sách vì họ gặp trong đó những câu hỏi của chính mình.
Làm thế nào để đối diện với cái chết của cha mẹ?
Có thể ở bên một người đang hấp hối mà không bất lực hay không?
Vì sao con người luôn muốn giữ lấy những điều rồi sẽ thay đổi?
Làm sao để chấp nhận sự vô thường mà không rơi vào bi quan?
Những câu hỏi ấy không thuộc riêng một truyền thống tôn giáo nào. Chúng xuất hiện ở mọi nơi có con người, và Tạng thư sinh tử chọn đối thoại với người đọc từ chính những trải nghiệm ấy trước khi dẫn họ đến những tư tưởng của Phật giáo Tây Tạng.
Không cần biết Phật học mới đọc được cuốn sách
Đây cũng là điều nhiều người bất ngờ sau khi mở những trang đầu tiên. Các khái niệm quan trọng đều được giải thích trong mạch sách thay vì giả định người đọc đã có nền tảng về Phật học. Bardo, vô thường hay bản chất của tâm không xuất hiện như những định nghĩa khô khan, mà gắn với những câu chuyện, những ví dụ và những suy ngẫm về đời sống. Người đọc không cần ghi nhớ thuật ngữ để tiếp tục đọc. Trái lại, nhiều người chỉ thật sự hiểu các khái niệm ấy sau khi đã đi cùng cuốn sách được một chặng đường.
Đó cũng là lý do không ít độc giả tìm đến Tạng thư sinh tử trước, rồi sau này mới bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến Phật giáo Tây Tạng hoặc các tác phẩm kinh điển liên quan. Cuốn sách mở ra một cánh cửa, chứ không đòi hỏi người đọc phải đứng sẵn ở bên trong.
Ai sẽ tìm thấy mình trong Tạng thư sinh tử?
Cuốn sách thường chạm đến những người đang ở một thời điểm đặc biệt của cuộc đời. Có người vừa trải qua mất mát. Có người đang chăm sóc cha mẹ già hoặc người thân mắc bệnh nặng. Có người không gặp biến cố nào cụ thể nhưng bắt đầu tự hỏi điều gì mới thật sự quan trọng khi tuổi tác ngày một nhiều hơn. Cũng có những độc giả đến với cuốn sách từ sự quan tâm đến triết học, tâm lý học hoặc những truyền thống tư tưởng phương Đông.
Điểm chung của họ không nằm ở tôn giáo. Điểm chung nằm ở việc họ đều đang tìm kiếm một cách nhìn bình tĩnh hơn về sự hữu hạn của đời người.
Kết
Nếu câu hỏi là "Có cần là Phật tử mới nên đọc Tạng thư sinh tử không?", câu trả lời là không.
Hiểu biết về Phật giáo chắc chắn sẽ giúp người đọc nhận ra nhiều tầng nghĩa hơn trong một số chương sách, nhưng đó chưa bao giờ là điều kiện để bắt đầu. Điều quan trọng hơn là sự sẵn lòng bước vào những câu hỏi mà hầu như ai rồi cũng sẽ gặp trong đời: làm sao đối diện với mất mát, làm sao chấp nhận vô thường và làm sao sống trọn vẹn hơn khi biết thời gian mình có là hữu hạn.
