THƠ TRẦN DẦN
Người ta thường nói Trần Dần đã hà hơi thổi ngạt cho từng sự vật, đánh thức sự sống trong mỗi con chữ. Thế nhưng, điều khiến người đọc luôn choáng ngợp chính là tư duy ngôn ngữ táo bạo, độc tôn và khác biệt của ông.
Sức hút ấy đôi khi tạo ra những ấn tượng mạnh mẽ đến mức gây sốc bởi nó quá mới, quá lạ, hoàn toàn phá vỡ biên giới của “thơ cũ”. Sốc vì ông dám “làm chữ”, sáng tạo ra những từ ngữ mới và tái sinh những từ ngữ cũ. Đó là dấu ấn không thể trộn lẫn của một cá thể thơ mang tên Trần Dần.
Ngôn ngữ trong thơ ông là một thực thể biến động không ngừng, là kết quả của sự lao tâm khổ tứ tột cùng. Thơ Trần Dần chưa bao giờ là thứ văn chương dễ đọc hay hướng đến sự quần chúng hóa, dẫu ông chắt lọc rất nhiều từ ngữ đời sống. Mọi vấn đề của nghệ thuật và nhân sinh đều được ông soi chiếu, chăm chút bằng một biên độ xuất thần riêng biệt.
Chính vì thế, ông đứng ở vị trí người mở đường, kẻ đi trước suốt nửa thế kỷ qua. Tuyên ngôn “Tôi chỉ viết cho những người bằng vai” của ông đặt ra một yêu cầu đặc biệt: nhà thơ phải tự kiến tạo nên tệp độc giả của chính mình. Bởi với Trần Dần, "Thơ vì thơ tuyệt đối. Hễ vì bất cứ thứ gì khác, dù cao quý mấy, thơ sẽ chẳng còn là thơ".
Vượt qua cái bóng của Thơ mới với lối "mơ theo trăng và vơ vẩn cùng mây", Trần Dần dũng cảm chống lại thói quen đọc thụ động, chỉ tìm kiếm ý nghĩa bề nổi của độc giả truyền thống. Ông đẩy nghệ thuật ngôn từ lên một tầm cao mới khi coi ngôn ngữ là mục đích tự thân.
Theo nhận định của Đỗ Lai Thúy, đó là một cuộc cách mạng mang tính hiện đại lần thứ hai, nơi nhà thơ vận dụng cả hai loại hình nghệ thuật lân cận là âm nhạc và hội họa để biến tấu con chữ cùng âm điệu.
Đọc thơ Trần Dần, công chúng không thể tiếp nhận một cách hời hợt, cảm tính như thơ lãng mạn, hay tìm kiếm ẩn dụ quen thuộc như thơ tượng trưng.
Ngôn ngữ của ông không đóng khung trong một ý nghĩa cố định; nó là một mỏ quặng nguyên khai đòi hỏi người đọc phải dấn thân khai phá, tham gia vào cuộc chơi chữ nghĩa và cuộc phiêu lưu của sự viết (écriture) với một nền phông tri thức vững vàng.
