Con thuyền

Sở dĩ Con thuyền - một tác phẩm đầu tay - có khả năng khuấy đảo văn đàn với lời tán thưởng vang dội từ khắp mọi châu lục, có thể đưa một luật sư trẻ gốc Việt vô danh ở Úc trở thành một trong những nhà văn sáng giá được ngưỡng mộ nhất tại Mỹ là bởi nó đã dùng ngòi bút ma lực vẽ nên một hành trình phi thường vòng quanh thế giới từ New York khuất lấp bao hối hận đau đớn tới ngoại ô Melbourne nhiều uẩn khúc, từ một đêm Tehran ngột ngạt bức bối tới buổi sáng trong vắt khi chiếc B-29 Enola Gay đi vào không phận Hiroshima, từ những cao nguyên Columbia khát máu tới những thuyền nhân Việt Nam đói nước. Từng thề sẽ không bao giờ viết truyện dân tộc, nhưng cuối cùng Nam Lê lại dấn thân khám phá những miền đất trên địa cầu với tư cách người trong cuộc, biểu lộ ở cả sự am hiểu tường tận lẫn mối quan tâm sâu sắc, như thể vẻ đẹp cùng nỗi đau của mỗi xứ sở đều thấm đẫm lương tâm của người viết. Với Nam Lê, đó vừa là trách nhiệm, vừa là tham vọng của một cây bút sung sức trên con đường trở thành nhà văn quốc tế. Trích Con Thuyền: Tình yêu và danh dự và thương hại và kiêu hãnh và cảm thông và hy sinh Ba tôi đến vào một buổi sáng trời mưa. Tôi đang mơ về một bài thơ, tiếng lọc cọc đều đều của bàn phím máy chữ tuôn ra các từ. Đó là một bài thơ hay - có thể là bài hay nhất tôi từng viết. Khi tôi mở mắt, ba đang đứng ngoài cửa phòng ngủ, mỉm cười mơ hồ. Ông mặc quần đen và một cái áo khoác vải dù ướt nhẹp nhàu nát như vừa lấy từ máy giặt ra. Đóng khung bởi khuôn cửa phòng ngủ, ông trông nhỏ bé hốc hác hơn là trong trí nhớ của tôi. Vẫn còn đờ đẫn bởi giấc mơ, tôi nhấc đầu về phía đồng hồ báo thức. “Mấy giờ rồi ba?” “Chào con trai,” ông nói bằng tiếng Việt. “Ba gõ cửa nãy giờ lâu lắm. Rồi nó tự mở.” Những cánh đồng thủy tinh, tôi nghĩ. Rồi tum-ti-ti, một dactyl, hết dòng, rồi từ lý do và hợp kim ở dòng tiếp theo. Tiếp nào, tôi nghĩ. “Đang mưa to lắm,” ba nói. Tôi cau mày. Đồng hồ chỉ 11:44. “Con tưởng chiều ba mới tới.” Cảm giác nói tiếng Việt lần đầu tiên sau một thời gian dài nghe thật lạ. “Họ đổi chuyến bay của ba ở Los Angeles.” “Sao ba không gọi điện?” “Ba có gọi,” ông điềm tĩnh nói. “Không ai trả lời.” Tôi trở người sang một bên giường và mở tung cửa sổ. Tiếng mưa tràn ngập phòng - mưa rơi trên phố, trên mái nhà, trên cái lán thiếc đựng dụng cụ bên kia bãi đỗ xe nghe như tiếng pháo rền xa xa. Mọi thứ đều mang mùi lá ẩm ướt. “Con tắt chuông điện thoại khi ngủ,” tôi nói. Ông vẫn cười với tôi, một cách ngụ ý, như đang đợi một lời tuyên bố. “Con đang mơ.” Khi tôi còn nhỏ, ba thường đánh thức tôi bằng cách cúi xuống bên giường vỗ nhẹ vào má tôi. Tôi ghét điều ấy, cái ẩm ướt, chua chua của bàn tay ba. “Thôi dậy nào,” ông nói, nhấc chiếc túi Adidas và một gói cuộn tròn nhìn như túi ngủ. “Đi một ngày đàng học một sàng khôn.” Ông có thói quen dùng tục ngữ Việt Nam khi nói. Từ lâu tôi đã học cách lờ đi điều này. Tôi tròng cái áo thun vào người và vươn cổ nhìn ra cửa sổ độc nhất trong phòng. Qua màn mưa, bầu trời xám xịt và rạn nứt như than chì. Những cánh đồng thủy tinh... Như một hình thể bằng khói, bài thơ mờ đi rồi tan vào cái hiện thực mới, xa lạ và lạnh lẽo này: bãi đỗ xe gió lộng và mưa quất, căn phòng tối gần như bị chiếc giường chiếm trọn, nước chảy nhỏ giọt từ thân hình nhỏ bé của ba xuống sàn gỗ. Tôi tới gần ông, chân nổi da gà dưới quần ngủ. Với vẻ thản nhiên thân thiện, ông quan sát tôi đưa tay ra bắt một tay ông, rồi đỡ mấy cái túi ra khỏi tay kia. “Ba chắc mệt lắm rồi,” tôi nói. Ông bay từ Sydney, Úc. Tổng cộng là ba mươi ba tiếng - chuyển tiếp ở Auckland, Los Angeles và Denver - trước khi hạ cánh ở Iowa. Đã ba năm rồi tôi chưa gặp ông. “Ba ngủ trong phòng con.” “Sang quá,” ông nói trong khi dẫn tôi đi quanh căn hộ của chính tôi. “Con có cả đàn piano.” Ông nhìn tôi cười gần như rầu rĩ. “Ba biết con không bao giờ bỏ hẳn đâu.” Có cái gì đó lay động phía sau mặt ông và tôi thấy hình ảnh mình xưa kia ngồi trên chiếc ghế đẩu kê cao, các ngón tay đuổi theo máy đánh nhịp, trước và sau, cố bỏ ngoài tai tiếng thở dài liên tục của thầy dạy nhạc, cái thước sắt dày nặng của thầy. Tôi nhận ra tôi đang nắn bóp các đốt ngón tay của mình. Ba vỗ vào cái ghế xếp trong phòng khách. “Ba sẽ ngủ ở đây.” “Ba ngủ trong phòng con, ba.” Tôi thấp thỏm nhìn ông thăm dò không gian xung quanh chúng tôi, lộn xộn sách, giấy, đĩa, tách, quần áo bẩn - tôi đã định sẽ dọn dẹp trước khi ra sân bay. “Đằng nào con cũng làm việc trong phòng này, mà con lại làm vào buổi tối.” Khi ông đi vào bếp, tôi cầm chai Johnnie Walker còn đầy đến ba phần tư để trên ngăn kệ thứ hai lên giấu xuống dưới bàn viết. Tôi nhìn quanh. Cái máy tính để bàn nhớp nhúa tàn thuốc. Tôi quăng mấy tờ tạp trí lên che những chỗ bừa bộn nhất, rồi lật úp một quyển bìa có hình chủ tịch Mao Trạch Đông. Tôi vội vã thu hết các bao thuốc lá, thuốc ngủ, đế nến thơm và bỏ hết lên trên một cái kệ cao, đằng sau các tác phẩm của Kafka do Vintage Classic xuất bản. Tại cửa kéo phòng bếp, tôi chợt nhớ đến tấm ảnh của Linda bên cạnh máy in. Tôi gọi nó là kiểu ảnh quyến rũ của em: tóc gió thổi ra sau và mắt nheo, đang cười với cái gì đó ở ngoài khung ảnh. Một trong các bạn trai cũ của em chụp ảnh đó ở hồ MacBride. Em trông hạnh phúc. Tôi vớ lấy nó lật úp xuống, phủ giấy nháp lên trên. Khi đi vào bếp, trong một khắc tôi nghĩ mình đã để mở cửa thoát hỏa. Tôi có thể nghe thấy tiếng nước mưa chảy ồ ồ trong lòng máng xuống ống thoát nước. Rồi tôi thấy ba đang đứng cạnh bồn, tay áo xăn lên, giẻ rửa bát trên tay, rửa đống bát đĩa đóng bựa dồn lại từ một tháng nay. Mùi bốc lên đáng sợ. “Ba,” tôi cau mày, “ba không cần làm thế.” Tay ông, rắn rỏi và dẻo dai, chuyển động khéo léo trong bồn. “Ba,” tôi nói, miễn cưỡng. “Ba sắp xong rồi.” Ông nhìn lên mỉm cười. “Con ăn chưa? Con muốn ba nấu cơm trưa cho con không?” “Thôi,” tôi nói, tự dưng thấy bực mình. “Ba mệt lắm rồi. Con sẽ đi mua gì đó về.” Tôi quay lại phòng ngủ qua phòng khách, đi đến đâu là thu dọn quần áo và rác đến đấy. “Con không phải lo cho ba,” ông gọi với theo. “Con cứ làm mọi việc như bình thường thôi.” Sự thật là ông đã đến vào thời điểm tồi tệ nhất. Tôi đang ở năm cuối Khóa tập huấn nhà văn trẻ ở Iowa; giờ là cuối tháng Mười một và tôi phải nộp truyện ngắn cuối kỳ trong ba ngày nữa. Tôi có một chồng bài phải chấm và một đống hồ sơ xin việc và xin học bổng cần phải viết để nộp. Không lạ là dạo này tôi uống nhiều vậy. Chỉ tới tận đêm trước tôi mới kể với Linda rằng ông sắp đến. Chúng tôi đang ở nhà em. Cơ thể em trơn mồ hôi thật khó mà ôm. Cơ thể em mang mùi quần áo em. Em lật tôi xuống, mặt tôi chạm nhẹ tấm ga trải giường, rồi em ...